जुन ११ देखि १४ तारिखसम्म हङकङ कन्भेन्सन एन्ड एक्जिबिसन सेन्टरमा सम्पन्न उक्त अन्तर्राष्ट्रिय प्रदर्शनीमा नेपाल प्याभिलियनमार्फत नेपालको विविध पर्यटन गन्तव्य तथा पर्यटन उत्पादनहरू अन्तर्राष्ट्रिय बजारसमक्ष प्रस्तुत गरिएको थियो।

चार दिनसम्म चलेको प्रदर्शनीमा नेपालले साहसिक पर्यटन, सांस्कृतिक सम्पदा, प्राकृतिक सौन्दर्यमा आधारित पर्यटन, धार्मिक तथा तीर्थाटन, विलासितापूर्ण यात्रा (लक्जरी ट्राभल) लगायतका पर्यटन उत्पादनहरू प्रवर्द्धन गरेको थियो। साथै नेपाली सहभागी कम्पनीहरूले प्रस्तुत गरेका वेलनेस तथा स्वास्थ्य पर्यटनसम्बन्धी प्याकेजहरूले पनि प्रदर्शनीमा आएका आगन्तुकहरूको विशेष ध्यान आकर्षित गरेका थिए।

प्रदर्शनीमा सहभागी नेपाली पर्यटन व्यवसायीहरूले अन्तर्राष्ट्रिय ट्राभल व्यवसायी, सम्भावित साझेदार तथा उपभोक्तासँग भेटघाट गर्दै विभिन्न लक्षित बजारलाई केन्द्रित गरी तयार गरिएका आकर्षक यात्रा प्याकेज तथा अनुकूलित भ्रमण योजनाबारे जानकारी गराएका थिए।

नेपालको प्रवर्द्धनात्मक कार्यक्रमअन्तर्गत आयोजित गन्तव्य प्रस्तुतीकरण कार्यक्रममा नेपाल पर्यटन बोर्डका वरिष्ठ अधिकृत खेमराज तिमल्सेनाले नेपालको समृद्ध पर्यटन स्रोत, विश्वप्रसिद्ध गन्तव्य तथा सांस्कृतिक विविधताबारे प्रस्तुति दिएका थिए।

त्यसैगरी हङकङस्थित नेपाली कलाकारहरूले प्रस्तुत गरेको सांस्कृतिक कार्यक्रमले प्रदर्शनीको आकर्षण थप बढाएको थियो। नेपाली परम्परागत नृत्य तथा सांगीतिक प्रस्तुतिमार्फत आगन्तुकहरूले नेपालको बहुआयामिक सांस्कृतिक सम्पदाको झलक अवलोकन गर्ने अवसर पाएका थिए।

नेपालको सहभागिता सफलतापूर्वक सम्पन्न भएको जनाउँदै नेपाल पर्यटन बोर्डले यसबाट हङकङ बजारमा नेपालको पर्यटन प्रवर्द्धनमा सकारात्मक योगदान पुग्नुका साथै नेपाली पर्यटन व्यवसायीहरूका लागि व्यावसायिक सञ्जाल विस्तार गर्ने अवसर सिर्जना भएको जनाएको छ।

प्रदर्शनीमा नेपालको सफल सहभागिताका लागि हङकङस्थित नेपाली महावाणिज्य दूतावासले महत्वपूर्ण सहयोग गरेको बोर्डले जनाएको छ।

नेपाल पर्यटन बोर्डले आगामी दिनमा पनि अन्तर्राष्ट्रिय पर्यटन बजारमा नेपालको उपस्थिति विस्तार गर्दै विश्वका पर्यटकमाझ नेपाललाई आकर्षक पर्यटन गन्तव्यका रूपमा स्थापित गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ।

आईटीई हङकङ २०२६ मा नेपाल पर्यटन बोर्डका तर्फबाट वरिष्ठ अधिकृत खेमराज तिमल्सेना र वरिष्ठ अधिकृत नारायणप्रसाद बस्याल सहभागी भएका थिए। प्रदर्शनीमा नेपालबाट नेपाल बिग माउन्टेन ट्राभल कम्पनी, पर्ल होलिडेज, द ट्रेक नेपाल, एक्सप्लोर हिमालय ट्राभल एन्ड एड्भेन्चर, ड्रागन होलिडेज, हाई पिक एड्भेन्चर, सिनिक एड्भेन्चर ट्रेक्स एन्ड एक्स्पिडिसन तथा हिमालय समिट क्लब सहभागी भएका थिए।

मोटरसाइकल पर्यटन प्रवर्द्धनमा सक्रिय संस्था द हिमालयन मोटरसाइकल एक्सपिरियन्स (टीएचएमई) ले आयोजना गर्न लागेको उक्त अभियानले नेपालको पर्यटन, कृषि उत्पादन तथा स्थानीय अर्थतन्त्रलाई प्रवर्द्धन गर्ने लक्ष्य राखेको जनाएको छ।

सोमबार नेपाल पर्यटन बोर्डको सभाहलमा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा कार्यक्रमबारे जानकारी दिँदै टीएचएमईका संयोजक अर्जुन थापाले मोटरसाइकल यात्रालाई पर्यटन र कृषि क्षेत्रसँग जोड्दै स्थानीय उत्पादन तथा गन्तव्यहरूको प्रचारप्रसारमा अभियान केन्द्रित रहेको बताए।

कार्यक्रममा नेपाल पर्यटन बोर्डका वरिष्ठ प्रबन्धक सूर्य थपलियाले साहसिक तथा खेलकुद गतिविधिलाई पर्यटनसँग जोडेर अघि बढाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याए। उनले नेपालमा राइडिङ पर्यटनको उल्लेखनीय सम्भावना रहेको उल्लेख गर्दै यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजार, विशेषगरी भारतलगायतका पर्यटन मार्टहरूमा प्रवर्द्धन गर्नुपर्ने बताए।

“काठमाडौं केन्द्रित सोचबाट बाहिर निस्केर देशका विभिन्न गन्तव्यलाई पर्यटनसँग जोड्न आवश्यक छ। राइडर पुग्न सक्ने हरेक स्थान पर्यटन गन्तव्य बन्न सक्छ,” उनले भने।

कार्यक्रमका प्रमुख साझेदार रोयल इन्फिल्ड नेपालका कार्यकारी निर्देशक मेघराज पौडेलले ‘म्याङ्गो राइड’ अहिले एक स्थापित ब्रान्डका रूपमा विकसित भइसकेको बताए। समुदायको सक्रिय सहभागितामा सञ्चालन हुँदै आएको अभियानले मोटरसाइकल यात्रुहरूबीच विशेष पहिचान बनाएको उनको भनाइ थियो।

त्यसैगरी टीएचएमईका सल्लाहकार तथा चलचित्र निर्देशक अमन प्रताप अधिकारीले ‘म्याङ्गो राइड’ लाई केवल मोटरसाइकल यात्रा नभई नेपालको भूगोल, संस्कृति र विविधतालाई नजिकबाट बुझ्ने अवसरका रूपमा व्याख्या गरे। उनले यात्रामा सहभागी भई प्रत्यक्ष अनुभव लिन सबैलाई आग्रह गरे।

सन् २०१५ मा चार जना राइडरबाट सुरु भएको ‘म्याङ्गो राइड’ हाल नेपालका मोटरसाइकल यात्रुहरूको लोकप्रिय वार्षिक अभियानका रूपमा स्थापित भएको छ। अभियानले पर्यटन प्रवर्द्धनसँगै आँप उत्पादन हुने क्षेत्रको प्रचार, आन्तरिक पर्यटन विस्तार, कृषि तथा स्थानीय उद्यमको विकास र सामाजिक उत्तरदायित्वका गतिविधिलाई प्राथमिकता दिँदै आएको छ।

यस वर्षको अभियानका लागि संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयनमन्त्री खड्गराज पौडेल ‘गनेस’ तथा कृषि तथा पशुपन्छी विकासमन्त्री गीता चौधरीले शुभकामना व्यक्त गरेका छन्।

आयोजकका अनुसार यात्रामा सहभागी राइडरहरूले आँप बगैंचाको अवलोकन गर्ने, स्थानीय कृषकसँग अन्तरक्रिया गर्ने तथा कृषि पर्यटनका सम्भावनाबारे प्रत्यक्ष अनुभव हासिल गर्ने अवसर पाउनेछन्।

टीएचएमईले विगत एक दशकदेखि नयाँ पर्यटकीय गन्तव्यको खोज, प्रवर्द्धन र प्रचारका साथै सडक सुरक्षा, ट्राफिक सचेतना, विपद् व्यवस्थापन, वातावरण संरक्षण तथा सामुदायिक सहयोगसम्बन्धी अभियान सञ्चालन गर्दै आएको छ।

यस वर्षको ‘म्याङ्गो राइड’ काठमाडौंस्थित नेपाल पर्यटन बोर्डबाट सुरु भई कुशीनगर–चितवन–सौराहा–ठोरी–वीरगञ्ज–बर्दिवास–लहान–आँप बगैंचा हुँदै पुनः बर्दिवास–भीमान–हेटौँडा–कुलेखानी मार्ग पार गर्दै काठमाडौंमा समापन हुने कार्यक्रम तय गरिएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन (आइएलओ) को सहयोगमा नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघले सोमबार काठमाडौंमा आयोजना गरेको ‘निजी क्षेत्रको संलग्नतामा रोजगार सेवा केन्द्रको प्रभावकारी सञ्चालन रणनीति सम्बन्धी राष्ट्रिय कार्यशाला’मा सहभागी वक्ताहरूले रोजगार सेवा केन्द्रहरूलाई श्रम बजारको मागअनुसार सक्षम र परिणाममुखी बनाउनुपर्नेमा जोड दिएका हुन्।

रोजगार सेवा केन्द्र र निजी क्षेत्रबीचको विद्यमान सहकार्य तथा संलग्नताको अवस्थागत अध्ययन गर्दै रोजगारदाता, सीप विकास तालिम प्रदायक र रोजगार सेवा केन्द्रबीच दिगो तथा प्रभावकारी साझेदारी सुदृढ गर्ने उद्देश्यले आयोजित कार्यशालामा बदलिँदो विश्व श्रम बजार, प्रविधिको बढ्दो प्रभाव तथा रोजगार सेवा केन्द्रहरूको भूमिका सम्बन्धी विषयमा विस्तृत छलफल भएको थियो।

कार्यक्रममा युवा, श्रम तथा रोजगार मन्त्रालयका सहसचिव तथा आन्तरिक रोजगार समन्वय महाशाखा प्रमुख हेमराज तामाङले स्थानीय तहमा सञ्चालित रोजगार सेवा केन्द्रहरूको क्षमता अभिवृद्धि तथा प्रभावकारी सञ्चालनका लागि सरोकारवालाहरूबीच गहन छलफल गरी स्पष्ट रोडम्याप तयार गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याए।

उनले रोजगार सेवा केन्द्रहरूलाई रोजगारदाता र रोजगारी खोज्ने जनशक्तिबीचको दूरी कम गर्ने ‘ब्रिज’ का रूपमा विकास गर्नुपर्ने उल्लेख गर्दै निजी क्षेत्रको भूमिका यसमा अत्यन्त महत्वपूर्ण रहेको बताए। उद्योग–व्यवसायलाई आवश्यक पर्ने जनशक्तिको पहिचान तथा श्रम बजारको मागअनुसार सेवा केन्द्रहरूलाई प्रभावकारी बनाउन सरकार निजी क्षेत्रसँग सहकार्य गर्न तयार रहेको उनको भनाइ थियो।

तामाङले रोजगार सेवा केन्द्रहरूको प्रभावकारी सञ्चालनका लागि मन्त्रालय नीतिगत सुधार गर्न तयार रहेको र सरोकारवालाहरूबाट प्राप्त सुझावलाई प्राथमिकताका साथ सम्बोधन गरिने बताए। साथै ‘सीप, रोजगार तथा उद्यम’ कार्यविधि तयार भई सबै रोजगार सेवा केन्द्रमा पठाइसकिएको जानकारी पनि दिए।

आइएलओ नेपालका देशीय निर्देशक नुमान ओज्कानले रोजगार सेवा केन्द्रहरूलाई प्रभावकारी बनाउन सरकार, निजी क्षेत्र तथा अन्य सरोकारवालाहरूको साझा जिम्मेवारी रहेको बताए। उनले डिजिटल श्रम बजारको विस्तारसँगै नेपाली युवाहरूलाई प्रतिस्पर्धी बनाउन सामाजिक सुरक्षा र श्रमिक अधिकार सुनिश्चित गर्दै रोजगार सेवा केन्द्रहरूलाई परियोजनामुखी नभई संस्थागत कार्यक्रमका रूपमा विकास गर्नुपर्ने धारणा राखे।

उनले रोजगार सेवा केन्द्रहरूलाई आधुनिक प्रविधिमैत्री बनाउनु आवश्यक रहेको उल्लेख गर्दै त्यसका लागि आइएलओले आवश्यक सहयोग र सहकार्य जारी राख्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे।

नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका उपाध्यक्ष तथा रोजगारदाता परिषद्का उपाध्यक्ष प्रबलजंग पाण्डेले रोजगारदाताहरू केवल रोजगारी प्रदान गर्ने संस्था मात्र नभई गतिशील र उत्तरदायी श्रम बजार निर्माणका प्रमुख साझेदार भएको बताए।

उनले उद्योग–व्यवसायलाई दक्ष, सीपयुक्त तथा उत्पादक जनशक्तिको आवश्यकता रहेको तर अर्कोतर्फ हजारौं युवा रोजगारीको खोजीमा विदेशिने क्रम जारी रहेको उल्लेख गर्दै रोजगार सेवा केन्द्र र निजी क्षेत्रबीचको सहकार्य थप सुदृढ बनाउनुपर्ने बताए।

डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत सिर्जित रोजगारीका अवसरलाई प्रोत्साहन गर्न तथा रोजगारदाता र रोजगार खोज्ने व्यक्तिबीचको दूरी कम गर्न रोजगार सेवा केन्द्रहरूले अग्रणी भूमिका खेल्नुपर्नेमा जोड दिँदै पाण्डेले सार्वजनिक र निजी क्षेत्रबीचको निरन्तर संवाद, विश्वास र सहकार्यबाट मात्रै यो लक्ष्य हासिल गर्न सकिने बताए।

महासंघका उपाध्यक्ष दिल सुन्दर श्रेष्ठले रोजगार service केन्द्रहरूले स्थानीय तहमा श्रम बजार सूचना प्रवाह, रोजगार परामर्श, सीप विकासका अवसरको जानकारी तथा रोजगारदातासँग समन्वयमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्न सक्ने बताए।

उनले रोजगार सेवा केन्द्रहरूको प्रभावकारिता बढाउन सेवा प्रवाहको गुणस्तर सुधार, तथ्यांक व्यवस्थापन, डिजिटल प्रणालीको प्रयोग तथा निजी क्षेत्रसँगको कार्यगत समन्वयलाई थप सुदृढ बनाउन आवश्यक रहेको बताए।

कार्यक्रमको प्राविधिक सत्रमा स्रोत व्यक्ति महेश हाडा र हंसराम पाण्डेले मधेश तथा सुदूरपश्चिम प्रदेशस्तरीय कार्यशालाबाट प्राप्त सुझावहरू प्रस्तुत गरेका थिए। उनीहरूले राष्ट्रिय स्तरका सरोकारवालाबाट प्राप्त सुझाव समेटेर रणनीतिलाई अन्तिम रूप दिइने जानकारी दिए।

कार्यशालामा सहभागी विभिन्न संघसंस्था तथा स्थानीय तहका प्रतिनिधिहरूले रोजगार सेवा केन्द्रहरूलाई थप उपयोगी, व्यावहारिक र नवप्रवर्तनमैत्री बनाउने, साथै देशभित्रै सम्मानजनक रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्न सहयोग पुग्ने गरी रणनीति तयार गर्नुपर्ने सुझाव दिएका थिए।

महासंघका सहायक निर्देशक हरि पौडेलका अनुसार कार्यशालाबाट प्राप्त सुझावहरूले रोजगार सेवा केन्द्रहरूको प्रभावकारिता अभिवृद्धि गर्दै देशभित्रै रोजगारी सिर्जना र श्रम बजार व्यवस्थापनमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।

उद्देश्य पक्कै पनि सकारात्मक सुनिन्छ, तर सक्षम निजी क्षेत्र र नवप्रवर्तनकारी स्टार्टअपहरू क्रियाशील रहेको बजारमा राज्य आफैं व्यवसायी बनेर ओर्लनु कत्तिको व्यावहारिक छ? यसै सन्दर्भमा कम्प्युटर एशोसिएशन नेपाल महासंघ (CAN Federation) का कार्यवाहक अध्यक्ष, सूचना प्रविधि नीति समन्वयकर्ता चिरन्जिबी अधिकारीको विशेष व्यावसायिक दृष्टिकोण र विश्लेषण यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ।

एक सूचना प्रविधि (IT) अभियानकर्ता र उद्योगको नेतृत्वकर्ताको हैसियतले हाम्रो धारणा एकदम स्पष्ट छ: "सरकारले व्यापार गर्ने होइन, व्यापार गर्ने नीतिगत वातावरण (Ecosystem) बनाउने हो।"

जब राज्य आफैं आईटी कम्पनी खोलेर बजारमा आउँछ, यसले देशभित्रै संघर्ष गरिरहेका, लगानी खन्याइरहेका र उत्कृष्ट सावित भइसकेका नेपाली सफ्टवेयर कम्पनी र स्टार्टअपहरूको खुट्टा तान्ने काम गर्छ। सरकारी लगानी, नीतिगत एकाधिकार र राज्यको प्रत्यक्ष संरक्षणका कारण बजारको स्वस्थ प्रतिस्पर्धा मर्दछ। इतिहास साक्षी छ जहाँ-जहाँ सरकार आफैं व्यापारमा ओर्लिएको छ, त्यहाँ नवप्रवर्तन (Innovation) सुस्ताएको छ र बजार थप धराशयी बनेको छ।

नेपालमै विश्वस्तरीय सफ्टवेयर बनाउन सक्ने अत्यन्तै दक्ष जनशक्ति र सक्षम कम्पनीहरू उपलब्ध छन्। सरकारको भूमिका तिनलाई निरुत्साहित वा विस्थापित गर्ने हुनुहुँदैन।

निजी क्षेत्रलाई बाइपास गरेर वा सरकारी एकाधिकार सिर्जना गरेर 'डिजिटल नेपाल' को सपना कहिल्यै साकार हुन सक्दैन। सुरक्षित र समृद्ध डिजिटल इकोसिस्टमका लागि सरकार-निजी साझेदारी (Public-Private Partnership) मोडेल नै एक मात्र विकल्प हो। सरकारले सफ्टवेयर आफैं उत्पादन गर्ने होइन, बरु निजी क्षेत्रले उत्पादन गरेका उत्कृष्ट प्रविधिलाई सही प्रक्रियाबाट खरिद (Procure) गरी प्रयोगमा ल्याउनुपर्छ।

यो बहसलाई सही दिशा दिन र सरकारको भूमिकालाई स्पष्ट पार्न निम्न तीनवटा स्तम्भमा काम गर्नु जरुरी छ:

१. राष्ट्रिय मापदण्ड (National Standards) तय गर्ने: सरकारले कुन सफ्टवेयर वा साइबर सुरक्षाको गुणस्तर कस्तो हुनुपर्छ भनी 'नेसनल मिनिमम सेक्युरिटी स्ट्यान्डर्ड' जस्ता कडा मापदण्ड तोक्ने र नियमन गर्ने काम गर्नुपर्छ।

२. पारदर्शी खरिद प्रक्रिया र सुरक्षित पूर्वाधार: सार्वजनिक खरिद ऐनका झन्झटिला व्यवस्थाहरूलाई सुधारेर नेपाली प्रविधि खरिद गर्ने प्रक्रिया पारदर्शी र खुकुलो बनाउनुपर्छ। साथै, डेटा सार्वभौमिकता (Data Sovereignty) का लागि सुरक्षित राष्ट्रिय पूर्वाधार (Secure Infrastructure) निर्माणमा सरकार केन्द्रित हुनुपर्छ।

३. नेपाली उत्पादनलाई पहिलो प्राथमिकता (Nepal Made Software): नेपाली आईटी उत्पादन र स्टार्टअपहरूलाई पहिलो प्राथमिकता दिएर स्वदेशी बजारमा स्थापित गराउने र उनीहरूलाई विश्वबजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने बनाउन नीतिगत सहुलियत दिनु राज्यको दायित्व हो।

साइबर सुरक्षा सुदृढीकरण र डिजिटल रूपान्तरणको नाराभित्र सरकारी कम्पनी जन्माएर निजी क्षेत्रसँग भिड्नु प्रत्युत्पादक हुनेछ। सरकारले नियन्त्रक वा प्रतिस्पर्धी होइन, एउटा बलियो 'प्लेटफर्म' र 'सहजकर्ता' (Facilitator) को भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ।

नेपाली प्रविधिको विकास र डिजिटल रुपान्तरण तब मात्र सम्भव छ, जब सरकारले नीतिगत नेतृत्व लिन्छ र कार्यान्वयनको जिम्मेवारी नेपाली प्रविधि उद्योग (निजी क्षेत्र) लाई सुम्पिन्छ। 'डिजिटल नेपाल' को वास्तविक जग सरकारी कम्पनीमा होइन, नेपाली स्टार्टअप र आईटी उद्योगको सबलीकरणमा अडिएको छ।

बिहान ११ बजेबाट सुरु भएको कार्यक्रममा आदिवासी जनजाति समुदायका सांस्कृतिक सम्पदा, पर्यटन प्रवर्द्धनका सम्भावना तथा संरक्षणका विषयमा व्यापक छलफल गरिएको थियो। कार्यक्रममा विभिन्न आदिवासी जनजाति समुदायका प्रतिनिधि, पत्रकार, संस्कृति तथा पर्यटन क्षेत्रसँग आबद्ध व्यक्तित्वहरूको सहभागिता रहेको थियो।

फोनिज उपत्यका समन्वय प्रदेश समितिका अध्यक्ष प्रशान्त मालीको अध्यक्षतामा सम्पन्न कार्यक्रममा गोदावरी नगरपालिकाका प्रमुख गजेन्द्र महर्जन प्रमुख अतिथिका रूपमा उपस्थित थिए। यस्तै, फोनिज संघीय अध्यक्ष लक्की चौधरी, महासचिवसहित संघीय पदाधिकारी, बागमती प्रदेश तथा अन्य प्रदेश समितिका प्रतिनिधिहरूको पनि सहभागिता रहेको थियो।

कार्यक्रममा वक्ताहरूले नेपालको बहुभाषिक, बहुसांस्कृतिक तथा बहुजातीय पहिचानलाई पर्यटनसँग जोडेर आर्थिक समृद्धिको आधार बनाउनुपर्नेमा जोड दिएका थिए। उनीहरूले आदिवासी जनजातिका मौलिक संस्कृति, परम्परा, भाषा, कला र जीवनशैलीलाई पर्यटन प्रवर्द्धनको महत्वपूर्ण आधारका रूपमा विकास गर्न आवश्यक रहेको धारणा राखे।

अन्तरक्रियामा सहभागीहरूले सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण, प्रवर्द्धन र पुस्तान्तरणका लागि राज्य, स्थानीय तह तथा सरोकारवाला निकायबीच प्रभावकारी सहकार्य आवश्यक रहेको बताएका थिए।

कार्यक्रमको सञ्चालन फोनिज उपत्यका समन्वय प्रदेश समितिका महासचिव प्रविन किरातीले गरेका थिए। कार्यक्रममा समितिका पदाधिकारी तथा कार्यसमिति सदस्यहरूको उल्लेखनीय उपस्थिति रहेको थियो।

फोनिजले यस्ता कार्यक्रममार्फत आदिवासी जनजातिको संस्कृति संरक्षण, पत्रकारिता विकास तथा पर्यटन प्रवर्द्धनमा सकारात्मक योगदान पुग्ने विश्वास व्यक्त गरेको छ।

नेपाल पर्यटन बोर्डको सभाहलमा शनिबार आयोजित ‘विश्व आरोग्य दिवस’ कार्यक्रममा मन्त्री पौडेलले नेपाल स्वभावतः आध्यात्मिक भूमि भएकाले यहाँको हिमाल, नदी, वनजंगल र प्राकृतिक वातावरणले मानिसलाई आत्मिक शान्ति र सकारात्मक ऊर्जा प्रदान गर्ने बताए । “पर्यटनको सबैभन्दा ठूलो आधार खुसी हो, र आजको विश्वले सबैभन्दा बढी खोजिरहेको कुरा पनि त्यही खुसी हो,” उनले भने, “नेपालसँग आध्यात्मिकता, योग, ध्यान, प्राकृतिक उपचार र आरोग्य जीवनशैलीको अनुपम सम्भावना छ, जसलाई व्यवस्थित रूपमा विकास गर्न सरकार प्रतिबद्ध छ ।”

नेपाल पर्यटन बोर्ड, स्पा सङ्घ नेपाल तथा अन्य विभिन्न संस्थाको सहकार्यमा आयोजित कार्यक्रममा आरोग्य पर्यटनको बढ्दो विश्वव्यापी सम्भावना, स्पा तथा प्राकृतिक उपचार पद्धतिको महत्व र यस क्षेत्रको व्यावसायिक विकासका विषयमा व्यापक छलफल गरिएको थियो ।

कार्यक्रममा स्पा सङ्घ नेपालका अध्यक्ष सुरेश पुरीले विश्वभर करिब ७० करोड मानिस आरोग्य पर्यटनसँग आबद्ध रहेको उल्लेख गर्दै स्पालाई केवल विश्राम र मनोरञ्जनको माध्यमका रूपमा मात्र नभई रोगको रोकथाम र स्वस्थ जीवनशैलीको महत्वपूर्ण अंगका रूपमा बुझ्नुपर्ने बताए । उनले स्पा तथा आरोग्य क्षेत्रको व्यवस्थित विकासका लागि स्पष्ट कार्यविधि, अन्तर्राष्ट्रियस्तरको सेवा प्रणाली तथा तीन महिनाको व्यावसायिक तालिम र प्रमाणीकरण प्रणाली आवश्यक रहेको बताए ।

“विश्व आरोग्य दिवस विगत १५ वर्षदेखि निरन्तर मनाइँदै आएको छ,” उनले भने, “नेपालमा पनि आरोग्य पर्यटनलाई राष्ट्रिय प्राथमिकतामा राखेर अघि बढ्न आवश्यक छ ।”

नेपाल पर्यटन बोर्डका निमित्त निर्देशक लक्ष्मण गौतमले स्पाको इतिहास बेल्जियमका तातोपानीको कुण्डसँग जोडिएको स्मरण गर्दै नेपालमा आयुर्वेद जीवनशैलीकै अभिन्न हिस्सा रहेको बताए । उनले स्पा क्षेत्रलाई सम्मानित र व्यावसायिक पेशाका रूपमा विकास गर्नु समयको आवश्यकता भएको उल्लेख गरे ।

स्पा सङ्घ नेपालका सचिव रामदेव महतोले ‘विश्व आरोग्य दिवस’ सम्बन्धी प्रस्तुतीकरण गर्दै आधुनिक समाजमा स्पा केवल मसाजको पर्याय नभई शारीरिक, मानसिक र भावनात्मक स्वास्थ्य प्रवर्द्धन गर्ने प्रभावकारी माध्यम बनेको बताए । बढ्दो तनाव, व्यस्त जीवनशैली र मानसिक दबाबबाट मुक्ति दिलाउन स्पा सेवाले महत्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको उनको भनाइ थियो । उनले आरोग्य पर्यटनको विस्तारसँगै स्पा सेवा मानसिक शान्ति, स्वस्थ जीवनशैली र समग्र कल्याणको आधार बन्दै गएको उल्लेख गरे ।

अन्तर्राष्ट्रिय आरोग्य विज्ञ डोनाल्ड चाले नेपाल आफैंमा आरोग्यको प्रतीक रहेको टिप्पणी गर्दै योग, ध्यान, उपचार पद्धति, स्पा तथा आध्यात्मिक अभ्यासलाई आर्थिक मूल्यमा रूपान्तरण गरी पर्यटन उद्योगको महत्वपूर्ण आधार बनाउनुपर्ने बताए । “कसैले आरोग्य भनेको के हो भनेर सोध्यो भने मेरो उत्तर हुन्छ- नेपाल नै आरोग्य हो,” उनले भने । नेपालमा उपलब्ध प्राकृतिक र आध्यात्मिक सम्पदालाई आर्थिक अवसरसँग जोडेर विश्व बजारमा प्रभावकारी रूपमा प्रवर्द्धन गर्न उनले आग्रह गरे ।

मलेसिया स्पा सङ्घका प्रतिनिधि खेम धामीले स्वस्थ भोजन, स्वस्थ जीवनशैली र क्यान्सरजस्ता रोगविरुद्ध जनचेतना अभिवृद्धिका लागि विश्व आरोग्य दिवससँग सम्बन्धित अभियान आगामी वर्षहरूमा पनि निरन्तर सञ्चालन गरिने जानकारी दिए ।

कार्यक्रममा योगाचार्य प्रकाशद्वारा योग अभ्यास सत्र सञ्चालन गरिएको थियो । साथै ध्वनि उपचार सत्र तथा तनाव व्यवस्थापनसम्बन्धी सेल्फ-मसाजको डेमो प्रदर्शन गरिएको थियो ।

आरोग्य पर्यटन, योग, ध्यान, आयुर्वेद, प्राकृतिक उपचार र स्पा सेवाको समन्वयमार्फत नेपाललाई विश्वस्तरीय आरोग्य गन्तव्यका रूपमा स्थापित गर्ने लक्ष्यसहित यो कार्यक्रम गरिएको नेपाल पर्यटन बोर्डका वरिष्ठ अधिकृत सन्तोष विक्रम थापाले जानकारी दिए ।